Verslag tentoonstelling en workshops Anne Frank

georganiseerd door de stichting / zorginazowany przez fundację

Huis van de Vrede / Dom Pokoju in Wrocław, Polen

in samenwerking met de Anne Frank Stichting in Amsterdam, het Joods Historisch Instituut in Warszawa, de Vereniging Duits-Pools Centrum in Kraków / wspólpracujaca z Fundacją Anne Frank w Amsterdamie, Stowarszyszeniem  Centrum Polsko-Niemieckie w Krakowie

in Laag-Silezië, Polen / w Dolnym Śląsku, 2010 – 2011

    In de maand december 2010 hebben wij de tentoonstelling naar de Synagoge “De Witte Ooievaar” in Wrocław gehaald, en hier laten zien; hier werkten we samen met de Joodse Gemeenschap Polen, afdeling Wrocław en de stichting Bente Kahan in Wrocław (http://wroclaw.jewish.org.pl; http://fbk.org.pl).

Ook hebben we er een geslaagde workshop georganiseerd o.l.v. Julia Suchar voor medewerkers van het Huis van de Vrede, de stichting Krzyzowa-Kreisau, de vereniging Edyth Stein en de stichting Bente Kahan.

Julia met ons aan de slag

Vanwege gebrekkige voorbereiding vanuit de stichting Bente Kahan - ze hadden niet genoeg tijd voor een officiële opening etc. en wij kregen pas laat door wanneer we over de tentoonstelling konden beschikken - besloten we samen ons te revancheren in 2011.

Enkele scholen en individuele bezoekers zijn er geweest, maar het bleek dat er te weinig pr was. Ook dat vroeg om herhaling en verbetering.

    Bij het organiseren van de tentoonstelling hoort ook het maken van een handleiding voor het opbouwen en afpbreken ervan. Die heb ik gemaakt.

   

    De hele maand Januari hebben we de tentoonstelling geplaatst in Jelenia Góra (ten zuid-westen van Wrocław) in het Eerste Lyceum „Stefan Żeromski” (www.zerom.4me.pl). Deze tentoonstelling kwam voort uit eerdere contacten vanwege de Centrale Bibliotheek in Jelenia Góra (http://biblioteka.jelenia-gora.pl) en de nederlandse stichting Nemo, die in september 2010 de tentoonstelling daar georganiseerd heeft. Op verzoek van de bibliotheek en het Eerste Lyceum kwam de tentoonstelling daar dus even terug.

Er was geen vraag naar het organiseren van workshops.

   Daarna hebben we de tentoonstelling geplaats in Kryżowa-Kreisau (www.krzyzowa.org.pl) ten zuiden van Wrocław, ten oosten van Swidnica. Krzyżowa is een groot centrum voor Europese dialoog, in Polen en Duitsland bekend.

De tentoonstelling in Krzyzowa-Kreisau bezocht door jongeren uit de omgeving

In Krzyżowa was de tentoonstelling te zien vanaf eind februari tot half mei. Dominik Kretschmann en andere medewerkers daar hebben er scholen rondgeleid. Het was een echt succes.

   In juni is de tentoonstelling nog enkele weken te zien geweest in het XIIe Lyceum “Bolesław Chrobry” (www.lo12.wroc.pl) in Wrocław. Via docent geschiedenis Krzystof Nowak met die school contact gelegd. Hier was het contact toch teleurstellend. Niet veel van wat toegezegd was, kon gerealiseerd worden. Een kleine workshop met enkele leerlingen.

XII Liceum “Bolesław Chrobry”

   Daarna is de tentoonstelling naar Kraków getransporteerd, naar de International School of Kraków (www.iskonline.org). Op deze school is de tentoonstelling in september te zien geweest.

1 oktober 2011, synagoge Wrocław: opening, miniconferentie

   In september heb ik de tentoonstelling daar opgehaald en naar Wrocław gebracht. Weer naar de synagoge. Nu hadden we alle tijd om aan een opening etc. te werken. Alle middelbare scholen werden uitgenodigd, allerlei relaties van de stichting Bente Kahan en onze stichting Huis van de Vrede. Persberichten werden verstuurd. De zaterdag aan de opening vooraf stond er in de Gazeta Wyborcza, zeg maar de Volkkrant-Trouw-NRC een goed artikel waarvoor ik wat foto’s ook had aangereikt.

Op zondagmiddag 2 oktober klonk het carrillon van de Wester in de synagoge. Twee korte toespraken van Barbara Pendzich van de stichting Bente Kahan en van mij – met dank voor de toespraak van Abram de Swaan die hij me toegestuurd had en die hij vorig jaar in het Anne Frank Huis had gehouden. Daarna zongen we, ja in het Nederlands, “in Holland staat een Huis.” En zo openden we met alle bezoekers - en het waren er veel - de tentoonstelling.

Na een tijdje begonnen we met de mini-conferentie over de vraag wat we, de aanwezigen, dachten over de vraag of er niet te veel aandacht gaat naar mensen als Anne Frank en Janusz Korczak als “ikonen” van de Holocaust, of daarmee de minder en onbekende slachtoffers niet helemaal uit beeld verdwijnen. Barbara Pendzich en Yoav Rossano van de Bente Kahan Stichting en ik begonnen hierover van gedachten te wisselen en al snel werd het een breed publiek gesprek waarvan de uitkomst was dat juist mensen als Anne Frank, Janusz Korczak, Edyth Stein de anderen in beeld brengen èn dat het ook om hun eigen “talenten” gaat. Ook over actueel antisemitisme werd gesproken. Het was een open discussie waarin mensen elkaar zeiden wat ze dachten, vragen stelden en elkaar ook de ruimte gaven. Na afloop zei men: he, konden we maar vaker zo met elkaar van gedachten wisselen.

Oktober-workshops

   Al voor de opening en ook erna belden verschillende scholen op of ze de tentoonstelling konden bezoeken en daarbij een workshop konden verwachten, zoals ook aangegeven stond in de mailing naar de scholen. Bij verschillende workshops assisteerde me Zofia Skalska, vrijwilligster; de workshop op 27 oktober deed ze alleen omdat ik toen in het ziekenhuis lag. Omdat ik na de opening ook voor doktersbezoek naar Nederland moest begonnen we pas op 18 november. Zofia (Zosia) doet mee aan de training die de Anne Frank Stichting in Polenen Nederland organiseert.

18.10 1e Taaldocentenschool uit Wrocław /

               Nauczycielski Kolegium Języków Obczych ze Wrocławiu (www.abor.com.pl)  

           2e Middelbare Taalschool Akademia Języków Obcych (www.nkjo.wroc.pl)

24.10 Saleziaanse Basisschool Wrocław / Szkoła Podstawowa Salezjanek ze Wrocławiu

25.10 Muzieklyceum uit Wrocław / Liceum Muzyczne ze Wrocławiu (www.lowiecka.wroclaw.pl)

26.10 1e. Kunstacademie Wrocław / ASP ze Wrocławiu (www.asp.wroc.pl)

          2e. Gymnasium (middenschool) / Gimnazjum „Primus” z Wrocławiu

                (http://szkolaprimus.akron.net.pl)

          3e. IIe Lyceum in Swidnica / II Liceum ze Świdnicy (www.lo2.swidnica.pl)

	„Primus” z Wrocławiu

        

27.10 Gymasium 20 uit Wrocław / Gimnazjum 20 ze Wrocławiu (http://gim20.wroc.pl)

Eerste evaluatieve opmerkingen

Al. deze bezoeken en workshops waren levendig. We merkten dat de tentoonstelling de gelegenehid bood jezelf te verplaatsen. dat ligt voor de hand, maar als we aan computers en beamers denken (makkelijker te organiseren op scholen), heeft deze vorm toch een “klassiek” voordeel dat we ons weinig realiseren en meer kunnen benutten dan we tot nog toe deden.

Ze duurden zo 2 en een half uur, soms 3 uur. We boden aan om langer te werken, maar daar was geen tijd voor vanuit de school. Ook dit geeft te denken. Als we een groter project voor een school willen opzetten, moeten we hen eerder en uitvoeriger informeren. 

De groepen waren erg verschillend van leeftijd, wat het ons mogelijk maakte ook met deze leeftijden in combinatie met de tentoonstelling ervaring op te doen. Eigenlijk reageerden de meeste groepen toch gelijk, omdat we vooral met de foto’s van de tentoonstelling werkten.

De workshops waren min of meer als volgt opgebouwd:

a. een korte inleiding, soms met de “lijn”.

   De “lijn” werkte als volgt: eerst vroeg ik de jongeren wat ze van Anne Frank wisten. Ik nodig hen uit op een denkbeeldige lijn te gaan staan van 0 tot 10: Op tien de mensen die alles van haar afweten, op 9 wat minder etc. Vaak staan de meesten op 6 of 7. Interviewend en elkaar helpend maken we de leerlingen nieuwsgierig en verzamelen we snel de benodigdige informatie om de tentoonstelling te gaan bekijken. Zonodig zeiden we kort dat er drie lijnen in de tentoonstelling zitten: het persoonlijke verhaal van Anne Frank, informatie over het nazisme en informatie over antisemitisme.

b. het “papiertje” en het bekijken

    Elke bezoeker krijgt een plakkaartje om dat op die foto te plakken die voor haar/hem het meest intrigerend is. De leerling moet wel kunnen aangeven wat er op en bij de foto staat en waarom het een intigrerend beeld is. En ja, de instructie “liefst ieder een eigen foto uitzoeken” is nodig.

Tijdens het bekijken hielden we ons op de achtergrond, hielden het gebeuren in de gaten en waren verder wel aanspreekbaar.

c. Wanneer we merkten dat de “loop” eruit was – en dat was per groep verschillend! - en iedereen het papiertje had opgeplakt, verzamelden we de groep eerst en gingen na of er vragen waren. Soms waren die er en daar kon dan antwoord op gegeven worden, door iemand anders meestal.

d. Meestal kon snel al wel over gegaan worden tot het nu samen bekijken van die panelen waar een papiertje bij geplakt was.

Opvallend was toch dat men graag haar / zijn papiertje plakte waar iemand anders dat ook al gedaan had. Als we tijd hadden voor een tweede ronde (plak een papiertje bij die tekst van Anne Frank die je erg aanspreekt) of voor een derde (we gaven ieder een “recht” van de Rechten van de Mens en vroegen dat ergens op een paneel te plakken waar het over dat recht ging) was dat minder, maar aan die tweede en derde ronde kwamen we maar een keer toe.

Panelen waar vaak opmerkingen bij waren: over rassen en ras-kenmerken, over Hitler als de Grote Man, over Anne Frank als kind en op school, over Bergen-Belsen, over Otto Frank. 

Zo bekeken we de tentoonstelling en spraken over verschillende onderwerpen, door de jongeren aangedragen.

Daarna gingen we weer in een kring staan of zitten, behandelden vragen en starten, als er nog tijd was, een gesprek over anti-semitisme en discriminatie vandaag de dag en ieders eigen mogelijkheden daar een standpunt in te betrekken en tegelijkertijd de dialoog gaande te houden en elkaar te respecteren. We keken uit voor moralisme maar ook voor vrijblijvendheid.

Dagen van het Wederzijds Respect

   Na deze workshops volgden de Dagen van het Wederzijds Respect, uitlopend op het gedenken van de Kristalnacht 9 november. Het was een project van de stichting Bente Kahan waarin wij drie workshops aangaande de tentoonstelling verzorgden. Er waren vier jongerengroepen bij betrokken: de HåKummune Youth Council, Noorwegen, de Orląt Lwowskich Junior High School uit Węgliniec, Polen, de Blich High School uit Ramat Gan, Israël en de Olimp Junior High School, Wrocław. Ook de 6 Europese (European Volunteer Service) die bij het Huis van de Vrede actief zijn, namen aan de meeste activiteiten deel. Vrijdag 4 november was de ontvangst met een sabbatsmaaltijd, aangebonden door de Joodse Gemeenschap.

Op 7 november werd onze eerste workshop verzorgd, ‘ smiddags. De bedoeling van deze workshop was elkaars culturen verkennen. Er stond anderhalf uur voor. Ik wilde met de  Living Map (voertaal was Engels) werken; deze werkvorm hanteer ik ook als we op scholen met de tentoonstelling “De geschiedenis verteld” werken met verhalen uit Duitsland, Polen en de Oekraïne. 

Het was prachtig weer, we konden dus buiten, op het binnenplein voor de prachtig gerestaureerde synagoge, aan de slag.

Met al die mensen uit zoveel landen en het prachtige weer werd het een happening!

Ik markeerde Wroclaw als het centrum van de wereld van vandaag, midden op het plein. We markeerden Noord, Oost, Zuid, West.
De eerste vraag: ga staan op deze kaart daar waar je bent geboren. En het werd zichtbaar: de meesten stonden dicht bijeen, waren geboren in het centrum van deze kaart: in of rond Węgliniec of in Wroclaw in Polen, ook in het Zuiden: Israël (Ramat Gan) en in het noorden: Noorwegen (Ha, Jaeren , Rogaland). Maar ook twee waren geboren in de Verenigde Staten, Connecticut, Atlanta. En sommigen in het oosten van Rusland. Ook Duitsland, Frankrijk, Turkije en Afghanistan waren vertegenwoordigd.
Daarna vroeg ik naar de bakermat van je vader, je moeder. De groepen uit Noorwegen, Polen en Israël stonden nu dichter op elkaar. En plaatsen als Bagdad en Grozny kwamen in beeld. En de verhalen begonnen, over moeder, over vader.
Ingewikkelder werd het toen ik vroeg waar de moeder van je moeder was geboren en de vader van je vader .... België, Jemen, sommige Noren verhuisden meer naar het noorden van Noorwegen ... Polen naar het oosten van Polen, naar Oekraïne en Wit-Rusland ... want de grenzen van polen lagen voor 1945 oostelijker. En een groot deel van de mensen van Israël naar .... Polen, Oekraïne en Wit-Rusland en andere plaatsen in Europa en het Middel-Oosten ... want Israël is opgericht in 1947.

Meer verhalen kwamen naar boven, soms niet zo duidelijk, maar altijd belangrijke herinneringen die ons identiteit vormen tot op de dag van vandaag.

’s Middags 8 november volgde de workshop met de tentoonstelling zelf, in de synagoge. Ik volgde dezelfde opbouw als hierboven bij andere scholen aangegeven.

      

Israelische, Noorse en Poolse jongeren...

Tijdens deze workshop zorgde ik er wel voor dat de grootmoeder van Anne Frank uit Aken  nog even in beeld kwamen.

De groep was wel erg groot: 60 personen zijn moeilijk te coachen op deze wijze. En er was weinig tijd. Na deze workshop volgde ene andere. Ik koos ervoor niet gezamenlijk door d etentoosnetlling te lopen, maar eerst vragen te verzamelen en kort te bespreken; daarna maakten we koppels uit de verschillende landen die elkaar lieten zien waarom bij welke foto ze hun papiertje hadden geplakt.

Het eindgesprek stuurde ik naar de vraag van Civil courage. Hoeveel mensen in Nederland (politie, treinpersoneel) werkte zonder vragen mee met de Nazi-jagers en Duitse overheid? wat zouden wij doen in zo’n situatie? Ik stipte deze vragen kort aan (nogmaals, er was niet veel tijd) om de verschillende posities in beeld te krijgen.

Opvallend waren toch de verschillen tussen de drie culturen. De Polen waren gedisciplineerd, de Noren konden eindelijk bewegen, zeiden ze, en de Israeli’s waren erg betrokken. Opvallend was ook het onbegrip, door de docenten ervaren, tussen Polen en de Israeli’s met betrekking tot Auschwitz.

9 november “sloten” we officieel de tentoonstelling met elkaar.

Even memoreerde ik Anne Frank en wat ze schreef over haar grootmoeder. Daarna nodigde ik de deelnemers uit Israël, Noorwegen en Polen uit om een ​​gedicht schrijven over ieders grootmoeder. Zijn we in staat om haar geur, of koekjes te herinneren? Haar stem, de muziek of ander geluid in haar huis, hoe ze ons aanraakte? Hoe het was om haar huid te raken, hoe zag haar kleding eruit? Met deze vragen vroeg ik iedereen over ieders oma na te denken en een gedicht van elf woorden te schrijven, ter ere van de oma van Anne Frank.
Iedereen schreef een gedicht met elf woorden:
   1
   2, 3
   4, 5, 6,
   7, 8, 9, 10,
   11
in hun eigen taal, en later door iedereen vertaald in het Engels. We eindigden deze workshop, staand in een cirkel, met het stil voorlezen van ieders eigen gedicht. (Zie bijlage b.)

Na deze workshop verzorgden Yoav Rossano en barbara Pendzich noge en andere workshop en volgde de Mars van het Wederzijds Respect van de synagoge naar de plek waar in 1938 de andere synagoge van Wrocław/Breslau stond.

Decemberworkshops en conferentie in Świdnica

   Na deze workshops werd de tentoonstelling ingepakt en moest ik weer naar Nederland (dokters). Maar terug in Polen konden we nog 3 workshops verzorgen op verschillende scholen. Hte was wel veel, dat gesjouw, maar omdat mijn verblijf in ziekenhuizen zoveel roet in het eten had gegooid, de synagoge niet meer vrij was en deze scholen erg graag wilden, was dit de oplossingł en de moeite waard.

13.12 British School in Wrocław / we Wrocławiu(wroclaw@bisc.krakow.pl). Dit is een bijzondere school, een lagere en middelbare school volgens het Britse systeem met leerlingen uit heel de wereld, maar vooral met leerlingen uit Zuid-Korea. Sławek Czerwiński, docent geschiedenis en ook actief in Euroclio-verband, nodigde ons uit. We hebben 2 x een workshop gehouden. 

leerlingen Britisch School

Sławek rechts en Zosia links van me, ik met een dankbetuiging van de leerlingen.

15.12 II Liceum w Świdnicy + workshop + conferentie - konferencja

Een klas van deze school was al een keer in de synagoge geweest in oktober. Maar een andere klas wilde ook graag en bovendien had Maciej Krogel, oudleerling van dezer school, een conferentie georganiseerd. Maciej was met zijn vader, Jacek Krogel, op de opening 2 oktober aanwezig. Ik had zijn vader, van de afdeling Laag-Silezië van de Janusz Korczak vereniging (www.pskorczak.org.pl), uitgenodigd. Maciej was onder de indruk van de mini-conferentie die we hadden opgezet. Hij,  en de directie van de school, hadden nu een spectaculaire conferentie georganiseerd. Zo’n 300 leerlingen, ook van andere scholen, de burgemeester van de stad en de starost van de omgeving van de stad, waren er. Goede PR!

Beurtelings werden Jacek Krogel als lid van de Korcxzakvereniging, Dominik Kretschmann van Krzyzowa-Kreisau en ik gevraagd door 2 leerlingen naar onze mening over verschillende vragen betreffende het herdenken en herinneren van de Holocaust. Zonder pauze duurde de conferentie 2 uur! En dat meteen na een workshop voor de humaniora-klas van dit Lyceum die ook met veel interessante vragen verliep, met het bekende schema.

De school zorgde voor een uitstekende informatie en verslaggeving in de schoolkrant. 

Świdnica II Lyceum, installeren, workshop, conferentie

16.12 Basisschool / Szkoła Podstawowa Leonardo da Vinci we Wrocławiu + workshop

(www.davinci.edu.pl)

Geen al te beste foto van het installeren van de tentoonstelling op de basisschool Leonardo da Vinci. Ook dit is een bijzondere schoool: leerlingen krijgen er russisch, chinees, spaans, engels! En het klimaat is heel bijzonder, Korczak zou zich er thuis voelen. De foto drukt wel uit dat de leerlingen er plezier in hadden mee te helpen. Zo werd het ook een beetje “hun” tentoonstelling. De workshop met deze basisschoolleerlingen was fantastisch! Ze hielpen de woensdag erop ook met het intassen van de tentoonstelling, vlak voor Kerstmis.

Evaluerend

* In het voorgaande heb ik het PR-aspect al aangestipt. En meer dan dat. Bij een goede voorbereiding, wanneer we bijtijds en zeker weten wanneer we over de tentoonstelling kunnen beschikken, kunnen we een goede offerte schrijven waarmee we ook scholen een aanbod kunnen doen, ook scholen ver weg van Wrocław, op het platteland, maar ook  scholen in kleinere steden. In die offerte kunnen we aanbieden dat d etentoosnetlling in een centrale bibliotheek staat, dat we afspraken kunnen maken om daar workshops te houden maar daarna en daarvoor ook op de school zelf.

* Het houden van de tentoonstelling in de synagoge biedt duidelijk het voordeel van de Joodse context waarmee leerlingen kennis kunnen maken.

* Het “ruimtelijk” en “beweeglijk” effect van de tentoosntelling is ook al genoemd. Ook omdat de panelen van deze tentoonstelling er meer toe uitnodigen dan wanneer er alleen panelen aan de wand hangen, zoals bij de tentoonstelling “De geschiedenis verteld”. 

* Ook het mee opbouwen- en afbreken en het mee verzorgen van informatie en workshops / conferenties en verdere verslaggeving is een winstpunt gebleken.

* De werkvormen (levende landkaart, lijn met interviews, plakkaartjes, ronde met uitwisseling, plenair en weer apart, teksten van Anne Frank zelf, Rechten van de Mens, gedichten) die we hanteerden bleken effectief.

* Het toelichtend materiaal – in het Engels, geen probleem – is erg nuttig gebleken, ook om trainers weer te trainen.

* Wel jammer dat het materiaal op de site van de Anne Frank Stichting niet in het Pools is. Graag willen we als Huis van de Vrede mee werken aan een Poolse Anne Frank Site.

* De tentoonstelling over een niet-Pools-Joods meisje vormt een uitstekende aanleiding om het wel over anti-semitisme in Polen te hebben.

* Het boek van Enzo Traverso, in het Nederlands onder de titel De oorsprong van het nazigeweld. Een Europese genealogie (Verbum Holocaust Bibliotheek, ISBN 9789074274340) heeft me erg geholpen.

* Docenten en leerlingen waren steeds erg enthousiast over de open manier van communicatie die de tentoonstelling biedt. Het trainen van docenten om zelf op een vrijere manier met de tentoonstelling te werken lijkt een uitnodiging voor verdere ontwikkeling van het werk.

Bijlage: de gedichten

grandmother I smell the nudell’s soup you’re looping at me disabled
dearest Yaakov Borovsky yar’e my identity my soul, my breath come!
Hebrew	Hero brave person I adore you Wish I could see You
Friday Grandmother cooks my favorite food my family eats together Friday
melksuppe lukter søtt julenissekonen er mormor bensilukt fra mopeden heness tysvaer	soup made from milk sweet milk Father Christmas’ wife the smell of gasoline of the scooter Tysvaer (the place she was born)
Babcia piękna kobieta cudowna żona dziadka najlepsza osoba mojego serca wiecznie	Grandma beautiful woman great wife of granddad the best person of my life forever
Bestemor lattern den søte, varme latteren des varme hendene og krystal blȧe eynere min bestemor	Grandmother her laugh her cute, warm laugh her soft hands and her crystal blue eyes my grandma
Róża wspaniała kucharka bardzo kocham ją ona była bardzo opiekuńcza niebo	Rosa great cook I love her she was very protective heaven
Anna moja babcia ja kocham ją jej ciasta są wspaniałe babcia	Anna my grandmother I love Her her cakes are amazing grandmum
Vienna so pleasant and the Prater what a great near shade
Mario! Dziękuję Ci za Twoją wiedzą i wsparcie którą dostałam Przepraszam	Maria! Thank You for your knowledge and support I received I’m sorry.
Osoba która kocha I dobrze gotuje jedyna taka na świecie babcia	A person who loves and cooks well the only one like this in the world grandma
Hebrew	Kalanit generous, patient smell of cooking beautiful as her name Kalanit
Kwiaty Na łące Kwiaty na łące Pachnące moją kochaną babcią Pięknie	Flowers In the field Flowers in the field Something like my beloved grandma Beautifully
Dirdal hun smiler hun forteller eventyr er glad i meg kjaerlighet	Dirdal she is smiling she tells stories she loves me love
kjottkaker stok luk tale ikk me problem med foten sin brille	meatballs strong smell cant’ eat flower problem with this food glasses
Mormor Den gode Allerd like glad Scøtter meg vansett hua Du er elskat av alla	Grandmother The good Always happy Always supporting me Loved
Uśmiech promienny uśmiech na babci twarzy na babci twarzy jest kocham	smile nice smile on my grandmother’s face on my grandmother’s face love
Babcia kocham babcia zawsze pachnąca szarlotka i uśmiechnięta cały czas babcia	Grandmother dear grandma always smells like an apple pie and happy all the time Grandma
Mormor Er sta Er alltid glad liker order ag system Best	Grandmother is stubborn is always happy likes order and system the Best
Vigrestad Er sta Hun heter Hjørdis hun er alltid glad Glede	Vigrestad is stubborn her name is Hjørdis She is always happy Happiness
Janna er gild og er gammal ho liker hunden min Glad	Janna is nice she is old She likes my dog Glad
Babcia dobra I Kochana Przez nas rozśmieszana Zawsze uśmiechnięta, kochała wnuczęta Kocham	Grandmother good and loving We made you laugh Ever smile, love grandchildren Love
kochająca bardzo rozmowna ona jest niesamowita moja babcia kocha wszystkich babcia	Loving very talkative She is amazing My grandmother loves everyone Grandmother
Hebrew	Ronit my dear grandmother she is very beautiful and her perfume’ssmell is sweet as her soul Ronit
Pakistan Goe mad tokte stekt hun ajar med hidsjah kjole	Pakistan good food smells strong she have an hidsjah dress
Farmor Den beste de varme hendene det gode, trigge blikket Kjaerlighet	Grandmother The best The warm hands eyes, that made me feel safe Love